Çarlık Rusya’nın Yıkılışı

20 yy başlarından başlayıp günümüze kadar gelen sürece çağdaş Dünya tarihi denir. Çağdaş Dünya tarihi bölümünden her yıl KPSS genel kültür sınavında ortama 3-4 soru gelmektedir.
Bu yazı dizimizde 20.yy başlarındaki Dünyayı ele aldık.

Çarlık Rusya’nın Yıkılışı ve Bolşevik İhtilali

  • 1917 Mart’ında 1.Dünya Savaşı’nın olumsuz etkileri çarlık yönetimi üzerinde kendisini gösterdi.
  • Hayat şartlarının ağırlaşması, yolsuzluk ve vurgunlar toplumu çarlık yönetimini devirmeye yöneltti.
  • Zor durumda kalan Çar 2.Nikola tahttan çekildiğini açıkladı.
  • DUMA(meclis) üyeleri tarafından kurulan geçici hükümet yetkiyi devraldı.
  • Bolşevikler, Lenin önderliğinde geçici hükümeti devirmeye karar verdiler.

Ekim 1917 de Bolşevikler yönetimi ele geçirerek Ekim Devrimini gerçekleştirdiler.

  • Lenin, 1918 de Brest-Litovsk Antlaşması ile I. Dünya Savaşından çekildi.
  • Lenin, Bolşeviklerin güçlenmesi için 1921 yılında N.E.P (Novaya Ekonomiçeskoya Politika) adı verilen yeni ekonomi politikasını ilan etti.
  • Devlet 1923 de Sovyet Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği(S.S.C.B) adını aldı. Otuza yakın farklı statüdeki toprakları bünyesinde topladı.
  • 1924’te Lenin’in ölümü üzerine Stalin yönetime geçti.
  • Bu dönemde merkeziyetçiliğin ve devletçiliğin etkisi arttı.
  • 1.Beş Yıllık Kalkınma planı uygulanmaya konuldu.

Rusların Orta Asya’yı İstilası

  • Altın Orda Devleti’nin yıkılmasıyla Kazan-Kırım-Ejderhan-Kasım-Sibir gibi hanlıklar kurulmuştu.
  • Bu hanlıklar Rusları zor durumda bırakınca Ruslar Türk bölgelerini istilaya başladı.
  • yy’da Ruslar birçok Türk bölgesini işgal altına almaya başlamıştı.
  • yy başlarında Çarlık yönetiminin baskıcı idaresi 1905 ihtilaline neden olmuştur.
  • Sovyetler Birliğinin kurulduğu dönemdeki karışıklıktan yararlanan Türkler bulundukları bölgelerde Bağımsız devletler kurmaya başladılar:
    • Başkurdistan
    • Harezm Halk Cumhuriyeti
    • Türkistan
    • Kırgız Muhtar Cumhuriyeti gibi
  • Bu gelişmelerden rahatsız olan Sovyet Rusya 1920’nin sonlarına doğru Türk devletleri üzerine doğrudan hâkimiyet kurmaya yöneldi.

Basmacı Harekatı

  • Basmacı; baskın yapan hücum eden anlamına gelmektedir.
  • Çarlık Döneminde Ruslar tarafından Türkmenistan-Başkurdistan ve Kırım’da faaliyet gösteren kuvvetler için kullanılmıştır.
  • 1918’de Milli Hokand hükümetinin Ruslar tarafından dağıtılması üzerine Basmacı Hareketi bir halk hareketine dönüşmüştür.
  • Bu hareket 1918 yılında Korbaşı Ergaş liderliğinde Hokand şehrinde başladı.

Basmacı Hareketi’nin amacı; Türkistan’ı Ruslardan kurtararak bağımsızlığa kavuşturmaktır.

  • 1921’de Enver Paşa’nın Türkistan’a gelerek Basmacılara katılmasıyla mücadele şiddetlenmiştir.
  • 1922’de Enver Paşa’nın şehit edilmiş; Basmacı Hareketi devam etmiş fakat istenilen sonuca ulaşılamamış.
  • 1931’de Ruslar Bolşevik İhtilaline son verdi.
  • 1936’da SSCB’ye bağlı Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan cumhuriyeti kuruldu.

Önemli Türkçü şahsiyetler:

  • Yusuf Akçura
  • İsmail Gaspıralı
  • Zeki Velidi Togan

Zeki Velid-i Togan kimdir?

1890 Türkistan doğumlu olup Basmacı Hareketi içerisinde yer alan ve 1939’da İstanbul Üniversitesi’nde Umumi Türk Tarihi kürsüsünü kuran ordinaryüs ünvanlı Türk tarihçisi A.Zeki Velidi Togandır.

Bir cevap yazın 0