Çarlık Rusya’nın Yıkılışı ve Bolşevik İhtilali

  • 1917 Mart’ında 1.Dünya Savaşı’nın olumsuz etkileri çarlık yönetimi üzerinde kendisini gösterdi.
  • Hayat şartlarının ağırlaşması, yolsuzluk ve vurgunlar toplumu çarlık yönetimini devirmeye yöneltti.
  • Zor durumda kalan çar 2.Nikola tahttan çekildiğini açıkladı.
  • DUMA(meclis) üyeleri tarafından kurulan geçici hükümet yetkiyi devraldı.
  • Bolşevikler, Lenin önderliğinde geçici hükümeti devirmeye karar verdiler.
  • Ekim 1917 de Bolşevikler yönetimi ele geçirdiler.(EKİM DEVRİMİ).
  • Lenin, 1918 de Brest-Litovsk Antlaşması ile savaştan çekildi.
  • Lenin, Bolşeviklerin güçlenmesi için N.E.P(Novaya Ekonomiçeskoya Politika) adı verilen yeni ekonomi politikasını ilan etti(1921)
  • Devlet 1923 de Sovyet Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği(S.S.C.B) adını aldı. Otuza yakın farklı statüdeki toprakları bünyesinde topladı.
  • 1924 te Lenin in ölümü üzerine STALİN yönetime geçti.
  • Bu dönemde merkeziyetçiliğin ve devletçiliğin etkisi arttı.1.Beş Yıllık Kalkınma planı uygulanmaya konuldu.

Rusların Orta Asya’yı İstilası

  • Altın Orda Devleti’nin yıkılmasıyla Kazan-Kırım-Ejderhan-Kasım-Sibir gibi hanlıklar kurulmuştu.
  • Bu hanlıklar Rusları zor durumda bırakınca Ruslar Türk bölgelerini istilaya başladı.
  • yy’da Ruslar birçok Türk bölgesini işgal altına almaya başlamıştı.
  • yy başlarında Çarlık yönetiminin baskıcı idaresi 1905 ihtilaline neden olmuştur.
  • Sovyetler Birliğinin kurulduğu dönemdeki karışıklıktan yararlanan Türkler
  • Bulundukları bölgelerde Bağımsız devletler kurmaya başladılar:
  • Başkurdistan
  • Harezm Halk Cumhuriyeti
  • Türkistan
  • Kırgız Muhtar Cumhuriyeti gibi
  • Bu gelişmelerden rahatsız olan Sovyet Rusya 1920’nin sonlarına doğru Türk devletleri üzerine doğrudan hâkimiyet kurmaya yöneldi.

BASMACI HAREKETİ

  • Baskın yapan hücum eden anlamına gelmektedir.
  • Çarlık Döneminde Ruslar tarafından Türkmenistan-Başkurdistan ve Kırım’da faaliyet gösteren kuvvetler için kullanılmıştır.
  • 1918’de Milli Hokand hükümetinin Ruslar tarafından dağıtılması üzerine Basmacı Hareketi bir hal hareketine dönüşmüştür.
  • Bu hareket 1918 yılında Korbaşı Ergaş liderliğinde Hokand şehrinde başladı.
  • Basmacı Hareketi’nin AMACI; Türkistan’ı Ruslardan kurtararak bağımsızlığa kavuşturmaktı.
  • 1921’de Enver Paşa’nın Türkistan’a gelerek Basmacılara katılmasıyla mücadele şiddetlenmiştir.
  • 1922’de Enver Paşa’nın şehit edilmiş; Basmacı Hareketi devam etmiş fakat istenilen sonuca ulaşılamamış.
  • 1931’de Ruslar Bolşevik İhtilaline son verdi.
  • 1936’da SSCB’ye bağlı Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan cumhuriyeti kuruldu.

NOT: Önemli Türkçü şahsiyetler:

  • Yusuf Akçura
  • İsmail Gaspıralı
  • Zeki Velidi Togan

NOT:1890 Türkistan doğumlu olup Basmacı Hareketi içerisinde yer alan ve

1939’da İstanbul Üniversitesi’nde Umumi Türk Tarihi kürsüsünü kuran ordinaryüs ünvanlı Türk tarihçisi A.Zeki Velidi Togan.

UZAK DOĞU’DA YENİ GÜÇ: JAPONYA

  • Japonya Daymiyo adı verilen derebeylerin etkili olduğu dış dünyaya kapalı feodal yönetime sahipti.
  • 1845’te ABD iki limanını açtırarak ticari ilişkileri başladı ve konsolosluklar bulundurdu.
  • 1869’da MUTSİHİTO, Meiji Restorasyonu ile köklü değişiklikler başlatmıştır.

MEİJİ RESTORASYONU

  • Feodal düzeni yıktı.(Daymiyo)
  • Okuma yazmayı artırdı.
  • Bankacılık sistemini kurdu.
  • Miladi takvimi kabul etti.
  • Anayasal düzene geçti.
  • Avrupa’ya öğrenci gönderdi.
  • Orduyu ve donanmayı modernleştirdi.
  • Demiryolu yapımına başladı.

NOT:1.Dünya Savaşı’nda Almanya’nın Uzak Doğu sömürgelerini ele geçirdi.1931’de Çin’in Mançurya bölgesine saldırdı.

‘Asya Asyalılarındır’ sloganıyla hareket etti.

1929 DÜNYA EKONOMİK KRİZİ

  • 1929’da New York borsasının çöküşü ile başlayan ve 10 yıl boyunca etkileri dünyayı saran bunalımdır.
    KARA PERŞEMBE NEDENLERİ;
  1. Amerika’nın devletlere verdiği kredileri olmaması
  2. Amerika hükümetinin krize zamanında müdahale edememesi
  3. Bankaların ölçüsüzce verdiği kredileri engelleyememesi
  4. Dış ticaretin disiplinsiz olması
  5. Ülkedeki gelir dağılımındaki dengesizlik
  6. Kredi vadilerinin kısa olması
  7. Şirket örgütlenmelerinin zayıf olması
  8. Banka sisteminin kötü olması

 SONUÇLARI;

  1. 4000’e yakın banka battı.
  2. Üretim %42 oranında azaldı.
  3. Dünyada işsizlik arttı.
  4. Takas yoluna başvuruldu.
  5. İnsanlar statülerini kaybetti, psikolojiler bozuldu.
  6. ABD başkanı RODSEVELT, New Deal(Yeni Düşünce) ekonomik programı hazırlayarak tedbirler almıştır.

NOT: John Steinback, Gazap Üzümleri adlı kitabında ekonomik krizin boyutlarını anlatmış.

TÜRKİYE’YE ETKİLERİ;

  1. Devletçi bir politika izlenmiştir.
  2. Beş Yıllık Kalkınma Planı uygulanmıştır.
  3. İthalatta gümrük vergileri arttırıldı ve sınırlamalar getirildi.
  4. İstanbul Üniversitesi’nde YERLİ MALI kullanmaya teşvik etme semineri düzenlenmiştir.
  5. Merkez Bankası kuruldu ve Türk parasını koruma kanunu çıkarıldı.
  6. Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
  7. Dış ödemelerde kliring ve takas sistemi uygulandı.

NOT: Türkiye’de tarım ekonomisinin bozulması kentlere yoğun göçün olmasına neden olmuştur.

NOT: Türkiye ekonomik buhranı çıkardığı kanunlarla en hafif şekilde atlatan ülkelerden biri olmuştur.

İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEM

1.)KÜÇÜK ANTANT(1920-21-24)
  • Fransa, Almanya’dan gelebilecek tehditleri engellemek için ve kendini güvence altına almak için ABD ve İngiltere ile ittifak kurmuş.
  • ABD onaylayamadığı için geçersiz sayılmış.
  • 1920’de Belçika’yla

1921’de Polonya’yla

1924’de Çekoslovakya’yla

İmzalanmıştır.

  • Almanya Prag’ı işgal edince Küçük Antant dağılmıştır.
2.)MİLLETLER CEMİYETİ(1920)
  • Dünya Savaşı’ndan sonra dünya barışını sağlamak için kurulmuştur.
  • 1932’de Türkiye Milletler Cemiyetine üye olmuştur.
  • ABD ve Sovyet Rusya’nın cemiyete üye olmaması milletler cemiyetini İngiltere ve Fransa’nın güdümünde bırakmıştır.
3.)LOCARNO ANTLAŞMASI
  • Devletlerin savaştan korunması ve anlaşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesini öngörmüştür.
  • İtalya, Polonya, Fransa, İngiltere, Almanya, Çekoslovakya arasında Londra’da imzalanmıştır.
4.)BRİAND-KELLOG(1928)
  • Paris Paktı olarak da bilinir.
  • Fransa’nın dış işleri bakanı Briand, ABD’nin dış işleri bakanı Kellog arasında imzalanmıştır.
  • Türkiye de bu pakta 28 Eylül 1929’da üye olmuştur.
  • Belçika, Polonya, Fransa, İngiltere, ABD, Çekoslovakya arasında imzalanmıştır.
5.)RAPOLLO ANTLAŞMASI(16 Nisan 1922)
  • Almanya ile SSCB arasında imzalanmıştır.
  • Bu anlaşma ile Almanya SSCB’yi tanımış.
6.)WASHİNGTON DENİZ SİLAHSIZLANMASI KONFERANSI(6 Şubat 1922)
  • İtalya, Fransa, İngiltere, Almanya, ABD, Japonya arasında imzalanmıştır. Uzak Doğudaki Japon emperyalizmi bu anlaşma ile sınırlanmış ve frenlenmiştir.
7.)LONDRA DENİZ SİLAHSIZLANMASI KONFERANSI(22 Nisan 1930)
  • İtalya, Fransa, İngiltere, Almanya, ABD, Japonya arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile savaş gemileri, denizaltılar ve uçak gemilerine sınırlamalar getirilmiş.

BÜYÜK DEVLETLERDE REJİM DEĞİŞİKLİĞİ

İTALYA(Faşizm):
  • Dünya Savaşı sonrası İtalya’nın ekonomik çöküntüye uğraması sonucu işsizlik artmış
  • Faşist Parti 28 Ekim 1922’de Napoli’den Roma üzerine yürüyerek(Kara Gömlekliler) iktidarı ele geçirecektir.(30 Ekim 1922)
  • Faşist lider MUSSOLİNİ iktidar olmuştur.
  • Sanayiyi canlandırdı.
  • İşsizliği ortadan kaldırdı.
  • Köylüyü destekledi.
  • Demiryolu, otoban yaptırdı.
  • Gücünü kanıtlamak için Balkan ve Afrika’da işgallere başlamıştır.
  • Arnavutluk ve Habeşistan’ı işgal etmiştir.
  • İtalya-Almanya dostluğu 2.Dünya Savaşına neden olmuştur.
ALMANYA(Nazizm):
  • Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi lideri HİTLER neden olmuştur.
  • 1938 yılında iktidara gelmiştir.
  • VERSAY Anlaşmasını yok saymıştır.
  • Dış ticaret açığını azalttı.
  • Köylüyü destekledi.
  • Bir millet bir devlet ilkesini benimsedi.
  • Yeni fabrikalar kurdu.
  • Enerji üretimini artırdı.
  • Versay’ı yok sayma ve Almanya’nın olmayan toprakları ele geçirme isteği 2.Dünya Savaşı’na neden olmuştur.
İSPANYA(Faşizm):
  • Dünyada faşist diktatörlüğünün en uzun süre egemenlik sürdüğü ülke olmuştur.
  • FRANCO 1934 te genelkurmay başkanı oldu
  • 1936’da darbe ile yönetimi ele geçirdi.
  • İtalya ile Almanya dostluk anlaşmaları kurmuştur.
  • GENERAL FRANCO 1939’da İspanya’da faşist rejimini kurdu.
  • Dünya Savaşında tarafsız kalmıştır.
  • 1975’te Madrid’de ölmüştür.

İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE BİLİM-SANAT-TEKNOLOJİ

  • Albert Einstein, izafiyet teorisini bulmuştur.
  • C vitamini, insülin, verem aşısı bulunmuştur.
  • Radar icat edildi.
  • 1920’de radyo yayınları başladı.
  • İlk sesli film 1927’de gerçekleşmiştir.
  • 1926’da roket denemesi yapılmıştır.

NOT:

  • John Steinback(Gazap Üzümleri)
  • Salvador Dali(ressam)
  • Sürrealizm(gerçeküstücülük)
  • Einstein (izafiyet teorisi)
  • Nükleer proton(Rutherford)1919
  • Alexander Fleming(penisilin)1929
  • Atom bombası(1943)

NOT:

Çizgi filmler(tenten-süperman)

ORTA DOĞUDA MANDA YÖNETİMLERİN KURULMASI

  • Orta Doğu petrollerini sömürmek istemeleri
  • Orta Doğu’yu yönlendirmek istemeleri

NOT:

Osmanlı’nın Ortadoğu toprakları Sykes-Picot antlaşması ile paylaşılmıştır.

SURİYE:

Fransa’nın mandası altına girdi. Fransa 1930’da Suriye’ye bağımsızlık verdi. 1946’da Suriye’den tamamen çekilmiştir.

LÜBNAN:

Fransa 1926’da Lübnan’a bağımsızlık verdi.1936’da bölgede etkisi iyice azaldı. Fransa’nın mandasıdır.1946’da Fransa çekilmiştir.

FİLİSTİN:

İngiltere’nin mandasına bırakıldı. Yahudi yurdu kurma çalışmaları ABD tarafından desteklendi.

MISIR:

1882’de İngiltere tarafından işgal edildi.1922’de bağımsız oldu. Süveyş Kanalından dolayı sürekli asker bulundurmaya devam etti.

NOT:

Mısır’ın bağımsızlığında Saat Zaglul tarafından kurulan WAFT Partisi’nin çalışmaları etkili olmuştur.

IRAK:

İngiltere’nin mandasına girmiştir.1930’da bağımsız olmuştur.

İRAN:

1927 Reval Antlaşması ile İngiltere Rusya arasında paylaşılmıştır.1919’da İngiltere himayesine girmiştir.1925’de Kaçar ailesinin egemenliğine son veren Ahmet Rıza Pehlevi kendisini han ilan etmiştir. Alman-İran münasebetlerinin artmasıyla İran’da büyük güçlerin mücadelesi hızlanmıştır.

ÜRDÜN:

İngiltere’nin mandasıdır. 1946’ya kadar devam etmiştir.