İçindekiler

KÜRESELLEŞEN DÜNYA

 SSCB’NİN DAĞILMASI

 Glasnost(Açıklık) – Perestroyka(Yenilenme)

SSCB lideri Mikail GORBAÇOV 1985’ten itibaren uygulamaya koyduğu politikanın adıdır.

  • PERESTROYKA(Yeniden Yapılanma):

1980’li yıllarda sosyalizm artık işlemez duruma gelmesiyle ekonomiyi biraz serbestleştirerek devletin bütünlüğünü sağlamaya çalışan GORBAÇOV tarafından uygulanan politikadır.

  • GLASNOST(Açıklık):

1985’ten itibaren GORBAÇOV tarafından SSCB’nin demokratikleşmesine doğru değişim amacıyla uygulanan politikaların tümüne verilen isimdir.

  • Gorbaçov;
  • Çernobil faciasından sonra halkın devlete olan güvenini yeniden sağlamak
  • Baskıcı, diktatör Stalincisi sosyalist anlayış yerine daha demokratik bir sosyalist anlayış getirmek
  • Tıkanmış Sovyet ekonomisini Endüstri Devrimi ile çağa ayak uydurmasını sağlamak amacıyla bu politikaları benimsemiştir.
  • SSCB’yi ABD ile rekabet edecek konuma getirme
    NOT:
    Perestroyka-Glasnost amacı; düşünce, siyasi ve sosyal özgürlüklerin ekonomideki refahı arttırmasıydı.
  • Bu politikalar devlet yönetiminde gevşemeye neden oldu.
  • Litvanya-Letonya-Estonya başta olmak üzere SSCB’ye bağlı ülkeler bağımsızlığını ilan ettiler.

Küreselleşen Dünya da Doğu Blokunun Dağılması

  • Macar komünist partisi Marksist politikayı terk etti(1989)
  • Polonya komünist partisi kendini feshetti(1990)
  • Çekoslovakya federal cumhuriyeti (1990)
  • Bulgaristan komünist partisi, sosyalist parti adını aldı.(1990)
  • Doğu Almanya 1990’da Batı Almanya ile birleşti.
  • Comecon-Varşova Paktı (1991) fesih kararı aldı.
  • Yugoslavya parçalanmaya başladı.
  • SSCB’nin dağılmasıyla Azerbeycan-Türkmenistan-Özbekistan-Kırgızistan tarih sahnesine çıktı.

NOT: 1991 yılında SSCB’nin dağılmasıyla Doğu Bloku çöktü. Kontrol, ABD’nin eline geçti. Gorbaçov istifa etti ve yerine Bor YELTSİN geçti. SSCB’nin dağılmasıyla 15 yeni devlet ortaya çıktı:

  • Gürcistan
  • Estonya
  • Letonya
  • Ukrayna
  • Beyaz Rusya
  • Moldova
  • Azerbaycan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Litvanya
  • Tacikistan
  • Ermenistan
  • Türkmenistan
  • Kazakistan
  • Rusya Federasyonu

  ALMA ATA ZİRVESİ

  • SSCB’yi oluşturan 15 cumhuriyetin 11 i katıldığı Almatı Zirvesi sonucu bağımsız devletler topluluğunun kurulması kararı alınmıştır.

(Azerbaycan- Ermenistan – Belarus – Kazakistan – Moldova – Kırgızistan – Rusya – Tacikistan – Türkmenistan – Özbekistan  – Ukrayna )

SSCB’NİN DĞILMASININ DÜNYA GÜÇLER DENGESİ ÜZERİNE ETKİLERİ

  •  1991 yılında SSCB’nin dağılması ile doğu bloku çöktü. Kontrol batı blokunun dolayısıyla ABD’nin eline geçti.
  • 2001’de ülkesindeki terör olaylarını(ikiz kuleler) gerekçe gösteren ABD, Ekim 2001’de Afganistan’a Mart 2003’te de Irak’a askeri müdahalede bulundu.

NOT: ABD’nin Afganistan’daki amacı Orta Asya’daki zengin enerji kaynaklarına yakın olmak. ABD’nin Irak’taki amacı ise petrol ayrıca Basra Körfezini kontrolünde tutmak

  • Rusya son yıllarda eski gücüne ulaşmak için yoğun bir çaba içine girecek
  • Çin askeri, siyasi ve ekonomik yönden son dönemlerde önemli bir güç merkezi haline gelecek.
  • Hindistan gösterdiği teknolojik gelişmelerle ön plana çıkacak.

 ŞANGAY BEŞLİSİ

  • 1996’da Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın ‘Şangay Beşlisi’ adı ile kurdukları işbirliği yapılanması 2001’de Özbekistan’ın da katılımıyla ‘Şangay İşbirliği Örgütü’ adını alacak.

NOT: Bu örgüte, Hindistan, İran, Pakistan ve Moğolistan gözlemci ülkeler olarak destek verecekler.

[the_ad id=”2557″]

TÜRK CUMHURİYETİNİN BAĞIMSIZ OLMASI

  • Küreselleşen dünya düzeninde SSCB’den ayrılan Türki Cumhuriyetler bağımsızlıklarına kavuşmuşlardır.
  • Türkiye Cumhuriyeti  yeni Türk devletlerinin batıya açılan penceresi olacaktır.
 a) Azerbaycan
  • 1918’de Mehmet Emin Resulzade önderliğinde bağımsızlığını ilan etmiştir. SSCB’nin bunu tanımamasıyla tekrar SSCB yönetime girmiştir.
  • Stalin döneminde baskıcı bir politika ile yönetildi.
  • Gorbaçov’un iktidara gelmesiyle bağımsızlık hareketleri tekrar başladı.
  • Ebulfeyz Elçibey’in önderliğinde ‘Halk Cephesi’ adıyla bir teşkilat kuruldu.
  • SSCB’nin dağılmasıyla 1991’de yeniden bağımsızlığını ilan etti.
  • Azerbaycan’ı ilk tanıyan ülke Türkiye oldu.
  • 1992’de Ebulfez Elçibey devlet başkanı oldu.
  • 1993’de cumhurbaşkanı olan Haydar Aliyev ‘biz bir millet, iki ayrı devletiz’ demiştir.
  • Azerbaycan devletinin kurulması İran, Rusya ve Ermenistan’ı tedirgin etmiştir.
  • Bakü – Tiflis – Ceyhan petrol boru hattı İran, Rusya ve Ermenistan’ın bütün engellerine rağmen bugün hayata geçirilmiştir.
  • Bahtiyar Vahapzade şair ve yazardır.
 Dağlık Karabağ Sorunu
  • Nüfusunun büyük çoğunluğu Türk olan ve Azerbaycan toprakları içinde yer alan dağlık Karabağ’a Ruslar tarafından Ermeniler yerleştirilmiştir.
  • Ermenilerin etkinliklerini artırmaları üzerine dağlık Karabağ’a 1923’te SSCB tarafından özerk bölge statüsü verildi.
  • 1985’ten sonra SSCB’deki iç gelişmelerden faydalanan Ermenistan,
  • Karabağ’ı kendisine bağlamak istemiş.
  • Bu isteğe Azerbaycan tepki göstermiş.
  • Şubat 1988’de çoğunluğu Ermenilerden oluşan Karabağ parlamentosunun Ermenistan’a katılma kararı, Ermeniler ile Azeriler arasında önce çatışmaya, sonra da çatışmaya dönüşmüştür.
  • 1990’da Moskova hükümeti bölgedeki tüm silahların teslim edilmesini istemiş. Azeriler bu çağrıya uyarken Ermeniler uymamıştır.
  • Ermenistan tarafından Karabağ işgal edilecektir. Günümüzde bu işgal halen devam etmektedir.
Hocalı Katliamı
  •  Karabağ’da yaşayan Azeriler Ermeniler tarafından katledilecek ve göçe zorlanacaklardır.

b) Kazakistan

  • Bolşevik ihtilali sonrası 1917’de bağımsızlığını ilan eden kazaklar 1920’de SSCB egemenliğine girmek zorunda kalacaklar.
  • SSCB’nin dağılmasıyla 1991’de Nursultan Nazarbayev önderliğinde bağımsızlıklarını ilan edecekler .
  • Kazakistan’ı tanıyan ilk ülke Türkiye olacak.
  • Kazakistan’da çok büyük oranda petrol, uranyum, demir, altın ve kurşun rezervleri vardır.
  • Kazakistan BDT kurulmasında önemli bir rol oynamış.
  • Eylül 1991’de Semey nükleer deneme alanını kapatarak dünya tarihinde ilk defa gönüllü olarak kendi nükleer silah deposundan vazgeçen ülke olmuştur.

c.) Kırgızistan

  • 1881 yılında Rusların egemenliğine giren ilk Türk topluluğu olan
  • Kırgızlar, Bolşevik ihtilalinden sonra SSCB egemenliğini kabul etmek zorunda kalmışlardır.
  • Devlet başkanı Askar Akayev.
  • 31 ağustos 1991’de bağımsızlığını ilan etti.
  • Türkiye Kırgızistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkedir.
  • Kırgızistan 1991’de BDT’ye, 1992’de BM ve AGİT’e üye oldu.
  • Başkenti BİŞKEK’dir.
  • Önemli yazarı Cengiz Aytmatov.

d) Özbekistan

  • Basmacılık hareketinin başladığı yerdir.
  • 31 ağustos 1991’de bağımsızlığını ilan etti.
  • Devlet başkanı İslam Kerimov.

e) Türkmenistan

  • 1991’de bağımsızlığını kazanacak .
  • Devlet başkanı Saparmurad Niyazov.
  • Orta Asya cumhuriyetleri arasında en büyük doğal gaz rezervlerine ve yıllık üretim kapasitesine sahiptir.
  • Türkiye’nin ihracatının %20’sini pamuk oluşturur.

Bağımsız Devletler Topluluğu

  • BDT, SSCB’nin dağılmasının ardından 21 Aralık 1991’de ‘Almatı Zirvesi’ sonucu 11 cumhuriyetin katılmasıyla kurulmuştur:
  • Azerbaycan
  • Ermenistan
  • Rusya
  • Belarusça
  • Kazakistan
  • Moldova
  • Kırgızistan
  • Tacikistan
  • Türkmenistan
  • Özbekistan
  • Ukrayna
  • Topluluğa Baltık Devletleri ve Gürcistan katılmamıştır.
  • Topluluğa 1993’de katılan Gürcistan, 2008’de Güney Osetya Savaşı sonrasında meclis kararı ile 2008’de BDT’den ayrılmıştır.
  • Türkmenistan ise 2005’de üyelikten ayrılmıştır.

TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma idaresi başkanlığı)

  • TİKA,24 Ocak 1992’de başta Türk dilinin konuşulduğu ülkeler ve Türkiye’ye komşu ülkeler olmak üzere gelişmekte olan ülkelerin kalkınmalarına yardımcı olmak, bu ülkelerde ekonomik, teknik, sosyokültürel ve eğitim alanlarında iş birliğini geliştirmek amacıyla kurulmuştur.

Doğu Blokundan sonra Avrupa’ da yeni arayışlar

  • İkinci dünya savaşından sonra Almanya ikiye ayrılacak. Doğu Almanya Rusya’nın denetiminde, Batı Almanya ise batılı müttefiklerin denetimindeydi.
  • Berlin duvarı Almanya’yı ikiye bölecek. Bu duvar 14 Ocak 1990’dan sonra yıkılmaya başlanacak.
  • 3 Ekim 1990’da iki Almanya resmen birleşecek.
  • Berlin’de bulunan Rus ordusu 31 ağustos 1994’de batılı müttefik askerleri de 9 Eylül 1994’de geri çekilecekler.

Avrupa Ekonomik Topluluğundan (AET) Avrupa Birliğine (AB)

  • Birlik, 1957’de imzalanan Roma Antlaşması ile Avrupa ekonomik topluluğu adını almıştır.
  • 7 Şubat 1992’de imzalanan ve Kasım 1993’de yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması ile Avrupa ekonomik topluluğu, Avrupa Birliği adını aldı.

NOT: Maastricht kriterleri daha çok ekonomik ve parasal aşamaları, Kopenhag kriterleri ise demokrasi, insan hakları ve hukuk üstünlüğünü kapsar.

TÜRKİYE’NİN AB SERÜVENİ

  • Türkiye, AET’ye 1959’da tam üyelik için başvurdu.
  • 1963’de ortaklık anlaşması olan Ankara antlaşmasını imzaladı.
  • Türkiye, 14 Nisan 1987’de tekrar AB’ye tam üyelik müracaatında bulunacak.
  • 1996’da Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliği yürürlüğe girecek.
  • 1997’de Lüksemburg’da yapılan AB zirvesinde Türkiye’nin tam üyeliğe ehliyeti bir kez daha teyit edilecek.
  • 1999’da Helsinki’de yapılan AB devlet ve hükümet başkanları zirvesinde Türkiye, oy birliği ile Avrupa birliğine aday ülke olarak kabul edilmiştir.

[the_ad id=”2557″]

YENİ OLUŞUM SÜRECİNDE BALKANLAR

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyetinin dağılması

  • Dünya Savaşından sonra 1919 Paris Ant. Yugoslavya devleti kuruldu.
  • Dünya savaşında Almanya’nın Yugoslavya’yı ele geçirmesiyle Nazi yanlısı ayrılıkçı büyük Hırvatistan devleti kuruldu.
  • Tito’nun önderliğindeki komünist partizanlar, batı ittifakının da desteğini alarak alman ordusuna ve yerel milislere karşı başarılı oldu.
  • 1945 yılında yapılan seçimleri kazanan Tito, Yugoslavya federal halk cumhuriyetinin kurarak ülkedeki monarşi yönetimine son verdi.
  • Yugoslavya’da siyasi yapı ‘federalizm’ olarak belirlendi. Böylece Yugoslavya: Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Karadağ, Sırbistan, Makedonya Federal Cum. İle Vayvodina ve Kosova özerk bölgelerinden oluşturuldu.
  • Tito SSCB’den uzaklaşırken batılı devletlere ve ABD’ye yakınlaştı. ABD Yugoslavya’ya askeri ve mali yardımda bulundu.
  • Bu gelişmeler Yugoslavya’nın Cominform’dan ihraç edilmesine neden oldu. Bunun üzerine Yugoslavya bağlantısızlar blokunda yer aldı.
  • 1974 anayasası ile Tito ömür boyu devlet başkanı seçildi.
  • Tito’nun 1980’de ölmesi, o yıllarda yaşanan ekonomik sorunlar, aşırı milliyetçi grupların faaliyetleri Yugoslavya’nın dağılma sürecine girmesine neden olmuştur.
  • Slovenya 2 Temmuz 1990’da bağımsızlığını ilan eden ilk devlet olacak. Arkasından Hırvatistan bağımsızlığını ilan edecek.
  • 1 yıl sonra 1991’de Makedonya ve Bosna Hersek de bağımsızlığını ilan edecek.

NOT: Bosna-Hersek cumhuriyeti Sırp, Hırvat ve Boşnakların birlikte yaşaması nedeniyle ‘Küçük Yugoslavya’ olarak da anılmaktadır.

  • Sırplar, BM tarafından güvenli bölge ilan edilen doğu Bosna’daki Serebrenika’da genç yaşlı demeden binlerce sivili öldürmüşlerdir.
  • Cenevre’den yapılan ön görüşmeden sonra Bosna – Hersek, Hırvatistan ve Sırbistan liderleri arasında Aralık 1995’te Dayton Ant. İmzalandı.

NOT: Mavi kelebek- Bosna savaşı sırasında Sırpların öldürdüğü Boşnakları toplu mezarlara gömülmüş ve Mavi kelebekler sayesinde bu mezarlar bulundu.

Kosova Sorunu

  • Dayton antlaşmasından sonra Sırplar Kosova’daki Arnavutlara karşı baskı uygulamaya başlamıştır.
  • Bölge halkı teşkilatlanarak Kosova kurtuluş ordusunu kuracak.
  • NATO’nun devreye girmesiyle Sırp lider Muoseviç Kosova’dan çekilmiştir.
  • Kosova 2008’de bağımsızlığını ilan etmiştir.(Kosova dünyada bağımsızlığını ilan eden son devlettir.)

 Arnavutluk’ta Demokratikleşme Süreci

  •  Arnavutluk 1912’de bağımsız oldu.
  • Dünya savaşında İtalyanlar tarafından işgal edilen Arnavutluk Enver Hoca liderliğinde, İtalyanlar ve Almanlara karşı mücadele verdi.
  • Komünist parti yönetimine girdi.
  • 1961’de SSCB’den uzaklaştı. Avrupa’da yalnız kaldı.
  • Bir dönem Çin’e yakınlaştı daha sonra Çin’den uzaklaştı.
  • Arnavutluk SSCB’de başlayan değişim rüzgarından en son etkilenen devlet oldu.
  • 1985’te Enver Hoca’nın ölümünden sonra Ramiz Alia devlet başkanlığına getirildi.
  • 1992’de yapılan seçimlerde Demokrat parti birinci oldu. Bunun üzerine Ramiz Alia istifa etti yerine Sali Berişa cumhurbaşkanı seçildi.

 Irak – Kuveyt ilişkileri

  •  Irak, Kuveyt’in Osmanlı döneminde Basra vilayetine bağlı bir kaza olduğu dolayısıyla buranın kendilerine bağlı olması gerektiği iddiasını öne sürmekteydi.
  • Irak, İran ile sekiz yıl süren savaş sebebiyle büyük ölçüde borçlanmıştı.
  • Irak, Kuveyt’in günlük limitten fazla petrol çıkararak kendisini zarara uğrattığı iddiasını öne sürerek bu devletten para isteyecek. Bu istek kabul edilmeyince ırak birlikleri, 2 ağustos 1990 günü Kuveyt topraklarına girerek bu ülkeyi kendi topraklarına kattığını ilan edecek.
  • Irak’ın Kuveyt’i işgali ile başlayan ‘ Körfez Krizi ’ aynı zamanda bir dünya sorunu haline gelecek.
  • BM Güvenlik Konseyi Irak’a geniş kapsamlı ekonomik ambargo uygulanmasını kabul etti.
  • Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesini sağlamak amacıyla Güvenlik Konseyi kararıyla oluşturulan koalisyon güçlerine ABD ve Avrupa devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya, ispanya ) yanında mısır, Bahreyn, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suriye gibi Arap ülkeleri de destek verdi.
  • 17 Ocakta hava saldırısı başladı.
  • 24 Şubatta kara harekâtı başladı.
  • 1991’de Irak’ın ateşkes isteğinde bulunması üzerine koalisyon güçleri kara harekâtını durdurdu.
  • BM, 19 Nisan 1991’de aldığı 688 sayılı kararıyla, ırak hükümetine 36. Paralelin kuzeyi ile 32. Paralelin güneyine uçak ve ağır silah geçirmeme yükümlüğünü kabul ettirdi.
  • 1991’de çevik güç oluşturuldu. Merkezi ise İncirliktir.
  • ABD İngiliz uçakları 1998’de Irak’ı tekrar bombaladı.
  • ABD bölgeye 150 000 civarında asker sevk etti.
  • ABD ve İng. Tarafından Irak’a saldırı tekrar başladı.
  • Devlet başkanı Saddam Hüseyin, 30 Aralık 2006’da idam edildi.
  • 2003’te geçici ırak yönetim konseyi oluşturuldu.
  • Irak’ta seçimler 2005’de yapıldı.
  • Celal Talabani cumhurbaşkanı seçildi.

Filistin Sorunu ve Orta Doğu Barış Görüşmeleri

  • BM, 29 Kasım 1947’de Filistin topraklarını paylaştırmış.
  • Kudüs uluslararası statüye tabii tutulmuş ve 14 Mayıs 1948’de İsrail devleti kurulmuştu.
  • Filistin halkı 1948 Arap – İsrail savaşında topraklarının işgal edilmesi üzerine mülteci konumuna düştü.
  • Arap – İsrail savaşından sonra Filistin’i kurtarmak amacıyla örgütler kuruldu.
  • Bu örgütler, 1962’de silahlı mücadeleye girişirken aynı zamanda Filistin bağımsızlık mücadelesini organize etmeye çalıştılar.
  • Bu örgütler 1964’de Yaser Arafat önderliğinde ve Filistin kurtuluş örgütü çatısı altında birleştiler.
  • FKÖ siyasi çözüm yolları arayarak batı Şeria ve Gazzede bir Filistin devletinin kurulmasına çalıştı.
  • İsrail’in 1982’de Lübnan’ ı işgal etmesi sonucu FKÖ’nün Beyrut’tan Tunus ‘a taşınması İsrail ‘e karşı mukavemetinin azalmasında etkili oldu.
  • FKÖ’de 1987 Cezayir toplantısı ile yeniden birlik sağlandı.
  • Arafat ‘ın ‘küçük generallerim ’ dediği çocukların tanklara karşı sapanlı mücadelesi ve İsrail’in insan hakları ihlalleri dünyada yankı uyandırdı ve İsrail’i zor durumda bıraktı.
  • 14 Kasım 1988’de Filistin ulusal konseyi tarafından bağımsız Filistin devleti ilan edildi.1989’da Yaser Arafat FKÖ merkez konseyi tarafından devlet başkanı seçildi.
  • Ekim 1991’de düzenlenen Madrid Konferansı İsrail ile Filistin’e ilk kez yüz yüze görüşme imkânı sağladı.
  • 1993’de ‘Oslo görüşmeleri’ sonunda FKÖ İsrail’i, İsrail de FKÖ’yü Filistin

Halkının temsilcisi olarak tanımıştır.

  • İsrail,2004’de Gazze şeridindeki tüm Yahudi yerleşmelerinin boşaltılacağını açıklarken Gazze’ye saldırılarını yeniden başlattı.
  • Yaser Arafat’ın ölümü sonrasında Filistin devlet başkanı olan Mahmut Abbas tarafından İsrail’le ateşkes imzalanması ile son buldu. Yapılan anlaşmaya göre İsrail 2005’de Gazze’deki 21 ve batı Şeria’daki dört yerleşim yerinden çekilmeyi tamamladı.
  • 2007 sonlarında İsrail ile Filistin arasında iki devletli çözüm esasına dayanan ‘Anna Polis’ toplantısı yapıldıysa da sonuç alınamadı.
  • 2008 sonlarında İsrail’in başlattığı saldırılarda çoğunluğu sivil yüzlerce insan hayatını kaybetti.

    Afganistan’daki Gelişmeler

  • 1989’da SSCB birliklerinin çekilmesinden sonra Afganistan’da SSCB destekli Afgan hükümeti ile mücahitler arasında çatışmalar başladı.
  • 1992’de mücahitler bu savaştan zaferle çıktılar.
  • Molla Muhammed Ömer liderliğindeki Taliban grubu, 1996’da kabil merkez olmak üzere İslam devletini kurdu.
  • Taliban yönetimine karşı olanlar da Ahmet Şah Mesut liderliğinde ‘Kuzey İttifakı’ adı altında örgütlendi.
  • ABD 2001’deki terör saldırılarını bahane ederek 7 Ekim 2001 tarihinde Afganistan’a hava taarruzunu başlattı.
  • Taliban yönetimi Kasım 2001’de yönetimden uzaklaştırıldı.
  • Hamid Karzai liderliğindeki hükümet, 22 Aralık 2001’de görev başladı.
  • BM Güvenlik Konseyi tarafından uluslararası Güvenlik Destek gücü (ISAF) kuruldu.
  • Türkiye, 2002’de ISAF’ta komutayı devraldı.

 ORTA DOĞU’DA SU SORUNU

  • Orta Doğu’nun su kaynakları: Dicle, Fırat, Asi, Şeria ve Nil nehirleridir.
  • Nil nehri – Mısır, Sudan, Etiyopya arasında
  • Şeria nehri – Ürdün, Suriye, İsrail arasında
  • Asi nehri – Lübnan, Suriye, Türkiye arasında
  • 1970’li yıllarda başlayan GAP Suriye ve Irak’ın tepkisine neden oldu.
  • Fırat ve Dicle sularının kullanımı ve paylaşımından doğan ‘ su sorunu ’ ortaya çıktı.
  • 1987’de Şam’da imzalanan ‘ekonomik iş birliği protokolü’ çerçevesinde Türkiye Fırat Nehri’nden, Suriye’ye saniyede 500 metreküp su bırakmayı kabul etti. Ayrıca Fırat ve Dicle’nin suyunun Arap yarımadasına kadar akıtacak ‘Barış Suyu projesi’ ni ortaya attı.
  • Suriye’nin paylaşım stratejisi nedeniyle bir sonuç vermedi. Ayrıca Fırat nehri üzerinde Birecik Barajı Suriye’nin, Dicle zerinde Ilısu barajının yapılması, Suriye ve Irak’ın tepkisine neden oldu.

[the_ad id=”2557″]

DÜNYADAKİ GELİŞMELER

1-Bilimsel ve Teknolojik Gelişmelerin Etkileri

  •  Günümüzde bilimsel alanda devrim niteliğindeki en önemli gelişme ‘nanoteknoloji’ dir.
  • 1996’da ‘ Dolly’ adı verilen koyun kopyalandı.
  • Ülkemizde de 2007 yılında ‘Oyalı’ adı verilen ilk koyun kopyalandı.
  • 1990’lardan sonra dünyada internet kullanıcısı sayısı hızla arttı.
  • Film CD ve DVD’leri ile müzik albümlerine ilgi arttı.
  • ‘Bluoray teknolojisi’ film ve müzik sektöründe korsan sorununa çözüm olarak görülmektedir.
  • ABD ve SSCB ortak uzay araştırmaları yapmaya başladı.
  • 1990’da Venüs yüzeyine inilerek araştırmalar yapıldı. 1994’de ise Venüs yüzeyinin haritası çıkarıldı.
  • İnsanların yaşayacağı gezegenler arandı. Mars üzerinde çalışmalar yoğunlaştı.
  • ABD’ye ait Anka Kuşu (Phoenix) adlı uzay aracı 2008’de mars toprağında hayat iziyle ilgili delil aramak amacıyla gönderildi.
  • Bütün devletlerin uzay araştırmalarında kullanabileceği bir ‘uluslararası uzay istasyonu’ fikri 1998 yılında inşaatın başlamasıyla gerçekleşme aşamasına gelmiştir.2011’de tamamlanması planlanmaktadır.
  • Enerjisini kendi üreten, suyunu temizleyen ve kat aralarında tarım yapılan ‘yeşil mimari’ projesi geliştirildi.
  • Spor alanında da olimpiyat rekorları kırıldı.

2-Küreselleşme ve Etkileri

  •  Küreselleşme: Endüstriyel gelişmeye ve kitle ulaşım araçlarının yaygınlaşmasına paralel olarak siyasi, kültürel ve ekonomik düzeydeki çok yönlü toplumsal ilişkilerin dünya çapında yaygınlaşması olarak tanımlanmaktadır.
  • 1980’li yıllarla birlikte başlayan küreselleşme süreci 1990’ların başlarında doğu blokunun dağılmasıyla hızlandı.
  • Küreselleşmenin etkisiyle sinema, müzik, spor, sanat vb. birçok faaliyet uluslararası bir boyut kazandı. (Oscar, dünya şampiyonaları, olimpiyat oyunlar)

        DEĞİŞEN DÜNYA VE TÜRK DIŞ POLİTİKASI

       1. Rusya Federasyonu:

  • Türkiye’nin Orta Asya Türk cumhuriyetleri ve diğer Türk topluluklarıyla
  • Yakından ilgilenmesi Rusya’nın bölgedeki etkinliğinin azalmasına neden olmuştur.
  • Rusya, Türkiye’nin en fazla ihracat yaptığı ülke haline gelmiştir.
  • Mavi akım projesi; Rus doğal gazının Karadeniz’in altından döşenen bir boru hattıyla Samsun’a ulaşması.

        2. Kafkasya:

  • Bakü – Tiflis – Ceyhan(BTC) petrol boru hattı; amaç Azeri petrolünü taşımak. Yapımına 2002’de başlanmış ve 2005’de tamamlanmıştır.
  • Güney Kafkasya boru hattı(GKB); Azerbaycan doğal gazının Şah Deniz projesiyle Gürcistan ve Türkiye üzerinden dünyaya pazarlanması hedeflenmektedir.
  • Trans hazar boru hattı (THB); Türkmenistan doğal gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacak olan hattır.

   3.Orta Asya Türk Cumhuriyetleri

  • 1992’den beri düzenlenen Türkiye ile Türk cumh. Katılımı ile gerçekleştirilen ‘Türkçe konuşan ülkeler devlet başkanları zirvesi ’ bu ülkeler arasındaki iş birliği ve dayanışmayı geliştirmede önemli bir adım olmuştur.

     EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI (ECO)

  • Türkiye üyedir.
  • 1985 yılında Türkiye, İran ve Pakistan tarafından kurulan bölgesel bir teşkilattır.
  • Teşkilata 1992 Kasım ayında Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan Cum. İle Afganistan da katılmıştır.

    TÜRK ORDUSU VE DÜNYA BARIŞI

  • Türkiye, BM, NATO ve AB liderliğindeki çeşitli görevlerde bulunmuştur.
  • Somali, Bosna Hersek, Arnavutluk, Kosova, Afganistan ve Lübnan görev yaptığı yerlerdir.

      1980 SONRASI TÜRKİYE

1.Siyasi Gelişmeler:

  • 1983 seçimlerini ANAP(Turgut Özal) kazandı.
  • 1987’ye kadarki ilk iktidar döneminde ülke ekonomisinde belirgin iyileşmeler görüldü. AB’ye tam üyelik için başvuru yapıldı.
  • 1987’de yapılan referandum ile Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş’in siyasi yasakları kalktı.
  • 1987 seçimlerinden ANAP yine birinci parti olarak çıktı.
  • 1989’da Turgut Özal’ın cumhurbaşkanı olmasıyla yerine Yıldırım Akbulut başbakan oldu.
  • 1991 seçimleri sonucunda Süleyman Demirel başkanlığında DYP – SHP koalisyon hükümeti kuruldu.
  • 1993 yılında Turgut Özal’ın ölümüyle Süleyman Demirel cumhurbaşkanı oldu.
  • Süleyman Demirel’in yerine Tansu Çiller DYP genel başkanı ve Türkiye’nin ilk kadın başbakanı oldu.
  • 1995’de AB ile ‘Gümrük Birliği Antlaşması’ imzalandı.
  • 1995 ile 2001 yılları arasında Türkiye ‘yi Necmettin Erbakan, Mesut Yılmaz ve Bülent Ecevit başkanlığındaki koalisyon hükümetleri yönetti.
  • Mayıs 2000’de Ahmet Necdet Sezer cumhurbaşkanı seçildi.
  • 2002,2007 ve 2011’de yapılan seçimlerde tek başına iktidara gelen Adalet ve Kalkınma Partisi(AKP) ‘nin kurduğu hükümet ülkeyi yönetmektedir.
  • 2007’de Abdullah Gül cumhurbaşkanı seçilmiştir.

      2.Kültürel Gelişmeler ve Sosyal Hayat

  • Köyden kente göçün ilk önemli sonucu gecekondulaşmadır.
  • Orhan Gencebay, Sezen Aksu, Erol Evgin, Barış Manço, Tarkan, Mazhar-Fuat – Özkan önemli sanatçılardır.
  • Türkiye’de ilk renkli televizyon yayını 1984’te başladı.
  • 1990’da ilk özel televizyon kanalının açılması ve 1994 yılında özel radyo ve televizyon yasasının çıkması ile çok sayıda özel radyo ve televizyon yayın hayatına başladı.
  • 1990’lı yıllarla birlikte Türk sineması tekrar canlanma sürecine girdi.
  • Nuri Bilge Ceylan ‘Üç Maymun’ adlı filmiyle Cannes Film Festivalinde en iyi yönetmen ödülünü aldı.
  • Orhan Pamuk Nobel edebiyat ödülünü aldı.
  • 1981’de çıkarılan yükseköğretim kanunu ile ülkemizdeki tüm yükseköğretim kurumları yükseköğretim kurulu (YÖK) çatısı altında toplanmıştır.
  • 1993 yılında Türkiye’de ODTÜ’den ilk internet bağlantısı kuruldu.
  • Naim Süleymanoğlu 1988 Sew Olimpiyatlarında altın madalya kazandı.
  • 1992 Barcelona olimpiyat oyunlarında Mehmet Akif pirim grekoromen güreşte şampiyon oldu.
  • Türkiye’de bayanlarda ilk madalyayı kazanan sporcu Hülya Şenyurt.
  • Türk MW: Futbol takımı 2002 dünya şampiyonasında ve 2008 Avrupa futbol şampiyonasında 3. oldu.
  • Basketbol MW: takımımız ise 2006 dünya basketbol şampiyonasında 6.odu.

      3.Ekonomik Gelişmeler

  • 1997, 1988, 2001 ve 2008 yıllarında yaşanan ekonomik krizler Türk ekonomisini olumsuz etkilemiştir.
  • Dış ticaret açığını kapatabilmek için İMF ile ant. İmzalandı.
  • Ocak 2005’den itibaren Türk lirasından altı sıfır silindi.

GAP: (Güneydoğu Anadolu Projesi) – Temel hedefi Güneydoğu Anadolu Bölgesi halkının hayat standardını yükselterek diğer bölgelerle arasındaki gelişmişlik farkını ortadan kaldırmak, tarımda verimliliği ve iş imkânlarını artırarak MW kalkınma hedeflerine katkıda bulunmak olan çok sektörlü, bütünleşmiş ve sürdürülebilir bir kalkınma projesidir.

  • 17 Ağustos 1999’da meydana gelen 7,4 büyüklüğündeki deprem 9-13 milyar dolar olarak kayba neden olmuştur.

    Kyoto Protokolü

  • Aralık 1997’de Japonya’nın Kyoto şehrinde görüşülmeye başlanan protokol, Şubat 2005 tarihinde yürürlüğe girdi.
  • Türkiye 30 Mayıs 2008’de protokolü imzalayacağını açıklamış ve 13.05.2009’da imzalamıştır.
      4. Salgın Hastalıklar

AIDS:

1981’de ABD’de keşfedilen AIDS için halen kesin olarak bilinen bir tedavi yöntemi yoktur.

Hastalığa sebep olan ölümcül virüsün adı ‘HIV.

 Kırım Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı

İlk olarak 1944’de Kırım’da tanımlanmış.

Kenelerden bulaşan Nairavirüs adı verilen bu virüsün sebep olduğu hastalık 2002’den itibaren Türkiye ‘de de görülmeye başlandı.

Kuş Gribi

Kanatlı hayvanlarda toplu ölümlere yol açan ve H5N1 virüsünün insanlarda meydana getirdiği hastalığa denilmektedir.

Sars(Akut Solunum Yolu Yetmezliği)

İlk defa 2003’de Asya, Kuzey Amerika ve Avrupa ‘da saptanan Sars’ın nedeni henüz bilinmemektedir.

Hepatit

Karaciğerde meydana gelen iltihabı reaksiyon Türkiye ‘de yaygın olarak sarılık olarak tanımlanır.

Covid-19

Yeni tip koronavirüs olarak adlandırılan virüs, Dünya’da küresel soruna dönüşmüştür. 2019 Yılının Aralık ayında ortaya çıkmıştır. Bu virüs nedeniyle çok fazla insan hayatını kaybetmiş ve Dünya genelinde okulların kapanmasına ve ekonominin durmasına neden olmuştur.